Илфарт Сафиуллин: “Кем анда булган – ул бу вакытны беркайчан да онытмаячак...”
26 апрель – 2016 елның 8 декабрендә БМО Генераль Ассамблеясе резолюциясе белән игълан ителгән Чернобыль һәлакәте турында халыкара Хәтер көне билгеләп үтелә. Бу көнне 1986 елда Чернобыль атом электростанциясендә дөньяда иң зур техноген һәлакәт була.
Чернобыль атом электростанциясендәге фаҗига нәтиҗәләрен бетерүдә катнашучылар арасында Татарстан Республикасы Дәүләт төзелеш күзәтчелеге инспекциясе башлыгының беренче урынбасары Илфарт Фәтхрислам улы Сафиуллин да бар. Вакыйга алдыннан без аңа биш сорау бирдек.
- Илфарт Фәтхрисламович, Чернобыль атом электростанциясендә булган авария турында Сез каян белдегез?
- Бу хакта имеш-мимешләр 1986 елның апрель азагында йөрде. Шул ук елның июнендә мине армиягә запастагы офицер буларак алдалар, ул вакытта лейтенант дәрәҗәсендә идем. Миңа нибары 24 яшь иде. Бу вакытта шикләр калмады.
- Ликвидация вакытында сезгә кайда булырга туры килде?
Лейтенант-прораб һәм взвод командиры сыйфатында катнаштым. Взвод турыдан-туры Чернобыль АЭСында атом реакторының җимерелгән корпусының бетон саркофагын торгызу эшләрен башкарган. Ликвидаторлар бөтен Советлар Союзыннан иде – яшьләр дә, өлкәннәр дә.
- Татарстаннан күп булдымы?
- Әйе, аз түгел. Чернобыль АЭСындагы аварияне бетерүдә 3,5 мең татарстанлы катнашкан, алар арасында – 1,5 мең казанлы. Безнең республикада ЧАЭС зонасына юллама авариядән соң ук башланды. ТАССРда туганнар 1986 елның апрелендә үк янып торган реактордагы янгынны сүндерүгә җәлеп ителгән беренче хәрби частьләр составында булалар. Безнең республикадан ликвидаторлар 1990 елга кадәр җибәрелде.
- Радиацияне ничек тә тойдыгызмы?
- Эш хәтта радиацияне ничек тоюда да түгел. Ә аның безнең организмга ничек тәэсир итүендә. Радиациянең куркынычы шунда ки, радиация тәэсирендә ул берничек тә сизелми. Аның дәрәҗәсен приборлар ярдәмендә генә билгеләргә мөмкин. Һәлакәтне ликвидацияләүдә катнашучылар үзләре белән радиация дозаларын көн саен һәм ай саен үлчәү өчен дозиметрлар йөрткәннәр. Эшкә керешкәнче участокка дозиметрист җибәрелә иде. Билгеле бер дозада радиация җыйганда, катнашучы ЧАЭС зонасыннан чыгарылган.
- Сез ел саен 26 апрельне ничек үткәрәсез?
- Бу минем өчен дә, зыян күргән төбәкләрдә яшәүчеләрнең барысы өчен дә фаҗигале көн. Кем анда булган – ул бу вакытны беркайчан да онытмаячак. Мин 26 апрельдә Казанның Фатыйх Әмирхан урамында традицион митингта каршы алам. Анда Татарстанда яшәүчеләрнең – Чернобыль АЭСындагы аварияне ликвидацияләүдә катнашучыларның каһарманлыгына багышланган мемориал булдырылган. Якташларыбызның батырлыгы Ватан тарафыннан югары бәяләнде: алар дәүләт бүләкләренә лаек булдылар. Аларның батырлыклары һәм корбанлыклары турындагы истәлекләр безнең йөрәкләрдә мәңгегә сакланыр.
