Татарстан Республикасының Дәүләт төзелеш күзәтчелеге инспекциясе

2018 елның 24 августы, җомга

ФАВОРИТИЗМ (ФАВОРИТИЗМ) – Франциядә дәүләт хакимияте органнарында вазыйфаи затларның җинаять җаваплылыгына тартырлык итеп үз-үзләрен коррупциячел тоту төрлелеге, аның асылы шунда ки: заказларны бүлү эшен алып баручы түрә хосусый предприятиегә билгеле бер законсыз ташламалар бирә яки барлык предприятие-подрядчылар өчен “тигез реклама” кагыйдәсен үтәми. Коррупциянең әлеге төре Франциянең җинаять законнарында тыелган һәм ике елга төрмә яки 200 000 франк күләмендә штраф белән җәзага тартыла.
СӘЯСИ ФАВОРИТИЗМ (ФАВОРИТИЗМ ПОЛИТИЧЕСКИЙ) – билгеле бер сәяси иҗтимагый оешма вәкилләрен җитәкче буларак дәүләттәге һәм иҗтимагый вазыйфаларга күрсәтү яки сәясәт лидерлары тарафыннан аларга теләктәшлек күрсәтү. Мантыйкый фаворитизмның криминальлеге һәм коррупциячеллеге гадәттә тиешле дәүләт вазыйфасын биләү өчен кирәкле акыл белән сәләткә генә түгел, ә әхлакый сыйфатларга да (гаделлеккә һәм сатлык булмау үзлегенә) ия булмаган кешеләрне дәрәҗәле урынга нигезсез рәвештә күрсәтүдән гыйбарәт.
СОЦИАЛЬ ФАВОРИТИЗМ (ФАВОРИТИЗМ СОЦИАЛЬНЫЙ) – билгеле бер сәяси партиягә, нәселгә, дингә, сектага һәм башка төрле өстенлекле төркемчәләргә мөнәсәбәтле булу нигезендә туганнарга, танышларга хезмәтләр күрсәтү яки ресурслар бирү.
РЕФЕРЕНДУМ ДОКУМЕНТЛАРЫН ЯЛГАНЛАП ЯСАУ (ФАЛЬСИФИКАЦИЯ ДОКУМЕНТОВ РЕФЕРЕНДУМА) – референдум комиссиясе әгъзасы яки аны уздыру буенча инициатив төркем тарафыннан кылына торган махсус хезмәт җинаяте, аның өчен РФ ҖК 142 статьясында җаваплылык каралган. Референдум документларын ялганлап ясау белә торып ялган белешмәләр кертү юлы белән, төп документ эчтәлеген үзгәртүдән гыйбарәт булырга мөмкин. Референдум документларын ялганлап ясау карала торган мәсьәлә буенча халыкның ихтыярын белдерү турындагы мәгълүматларны боза һәм сәяси максатларга ирешү өчен хакимияттән явызларча файдалану төрләренең берсе булып тора.
САЙЛАУ ДОКУМЕНТЛАРЫН ЯЛГАНЛАП ЯСАУ (ФАЛЬСИФИКАЦИЯ ИЗБИРАТЕЛЬНЫХ ДОКУМЕНТОВ) – сайлау комиссиясе әгъзалары тарафыннан кылына торган махсус хезмәт җинаяте, аның өчен РФ ҖК 142 статьясында җаваплылык каралган. Сайлау документларын ялганлап ясау белә торып ялган белешмәләр кертү, аларны башка дата белән кертү, шулай ук ялган эчтәлекле башка документ әзерләү юлы белән төп документ эчтәлегенә үзгәрешләр кертүдән гыйбарәт булырга мөмкин. Сайлау документларына түбәндәгеләр керә: сайлау бюллетеньнәре, башка участокта сайлау таныклыклары, сайлаучыларның исемлекләре, тавыш бирү хокукына таныклыклар, беркетмәләр һ.б. Сайлау документларын ялганлап ясау сайлаучыларның ихтыяр белдерүе турындагы белешмәләрне һәм тавыш бирү йомгакларын боза. Россия криминологиясендә сайлау документларын ялганлап ясау сәяси җинаятьләрнең бер төре буларак – сәяси максатларга ирешү өчен хакимияттән явызларча файдалану һәм электораль коррупция җинаятьчелегенең бер төре булып тора.
КОРРУПЦИЯ ҖИНАЯТЬЛӘРЕНДӘ КОРБАН БУЛАРАК ФИЗИК ЗАТЛАР (ФИЗИЧЕСКИЕ ЛИЦА КАК ЖЕРТВЫ КОРРУПЦИОННЫХ ПРЕСТУПЛЕНИЙ) – коррупциячел җинаять кылу нәтиҗәсендә мөлкәтенә шактый зыян салына торган, физик яки әхлакый зыян китерелә торган физик затлар.
“ДЕМОКРАТИЯНЕ ФИНАНСЛАУ” (“ФИНАНСИРОВАНИЕ ДЕМОКРАТИИ”) – сәяси коррупция төре, дәүләт хакимияте һәм идарә органнарында аларның мәнфәгатьләрен яклау өчен сәяси партияләрне һәм сәяси эшлеклеләрне трансмилли корпорацияләр тарафыннан (ТНК) финанслауда чагыла. Французларның халыкара күзәтүчесе Кристиана де Бри фикеренчә, “демократияне финанслау”ның түбәндәге төрләре бар: үзләренең мәнфәгатьләрен яклау максатларында яңадан сайлау һәм ТНК файдасына норматив актлар кабул итү (яки кабул итмәү) өчен акча бирү юлы белән закон чыгаручы хакимият вәкилләрен сатып алу; шул ук максатларда сәяси партияләрнең сайлау кампанияләре өчен түләү; иң “сатылучан” эшлекле затларны һәм түрәләрне әлеге затларга “яхшы юнәлеш алырга булыша торган” үз агентларының йогынтысы һәм лоббистлар ярдәмендә хезмәттә һәм сәясәт баскычында алга этәрү; ришвәт алучы түрәләрне мөһим дәүләт урыннарына күрсәтү.
“КОРРУПЦИЯГӘ КАРШЫ” ФОНД (ФОНД “АНТИКОРРУПЦИЯ”) – коррупциягә каршы көрәшү өчен Украинада төзелгән иҗтимагый оешма.
ӘЗЕРБӘЙҖАНДА КОРРУПЦИЯГӘ КАРШЫ КӨРӘШ ФОНДЫ (ФОНД БОРЬБЫ С КОРРУПЦИЕЙ В АЗЕРБАЙДЖАНЕ (ФБК) – хөкүмәтнеке булмаган оешма, Әзербәйҗанда коррупциягә каршы көрәшне активлаштыру һәм коррупциягә фәнни тикшеренүләр уздыру өчен оештырылган.
КОРРУПЦИЯГӘ КАРШЫ СӘЯСӘТ ФОРМАЛАШТЫРУ (ФОРМИРОВАНИЕ АНТИКОРРУПЦИОННОЙ ПОЛИТИКИ) – билгеле бер территориядә (дәүләттә, төбәктә, муниципалитетта) яисә билгеле бер министрлыкта (ведомствода) яки идарә органында коррупциягә каршы көрәш буенча иминлекле шартлар тудыруга юнәлдерелгән үзара бәйләнешле һәм үзара бер-берсенә бәйле булган дәүләтара, дәүләти һәм иҗтимагый чаралар комплексы.
КОРРУПЦИЯНЕҢ ФУНКЦИОНАЛЬЛЕГЕ (ФУНКЦИОНАЛЬНОСТЬ КОРРУПЦИИ) – коррупциянең җәмәгатьчелек тормышындагы билгеләнешенә, урынына күрсәтә торган әһәмиятле билгеләренең берсе.

БАРЛЫК ЯҢАЛЫКЛАРНЫ УКУ

Коррупциягә каршы “Ф” хәрефенә башланган сүзлек