Тарих

Татарстан Республикасында Дәүләт төзелешен күзәтү системасының торгызылуы турында тарихи белешмә


2001-2004 еллар этабы


2001 елга кадәр республикадагы төзелеш-монтаж эшләрен һәм төзелеш материалларын җитештерү сыйфатын контрольдә тотуның бердәм системасы булмаган, торак-граждан һәм сәнәгать төзелеше объектлары формаль төстә архитектура-төзелеш контроленең аерым-аерым Инспекцияләре контролендә торган, төзелеш эшләре дәүләт экспертизасын үтмәгән проектлар буенча тормышка ашырылган. Нәтиҗәдә боларның барысы да төзелеш сыйфатының тулаем алганда начарлануына китергән.


Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының 2001 елның 26 сентябрендәге “Татарстан Республикасында дәүләт архитектура-төзелеш күзәтчелеге турында”гы 688 нче номерлы Карары белән, дәүләт архитектура-төзелеш күзәтчелеге органнарының оештыру-хокукый структурасын камилләштерү, биналар һәм корылмалар төзелешенең сыйфатын, ныклылыгын, биналарның һәм корылмаларның кулланылыштагы куркынычсызлылыгын  тәэмин итүне күзәтүне көчәйтү максатларында, Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгының Татарстан Республикасы Дәүләт архитектура-төзелеш күзәтчелеге инспекциясе оештырыла.


2004-2008 еллар этабы


2004 елның 29 декабрендә гамәлгә кергән РФ Шәһәр төзелеше кодексы, 190-ФЗ номерлы Федераль закон белән, беренче тапкыр “Дәүләт төзелешен күзәтү” аңлатмасын кертә, эшчәнлекнең предметын билгели, аның тормышка ашырылышы өчен вәкаләтле органнарны ачыклый һәм аларга торгызылучы биналарның һәм корылмаларның иминлеген, чыдамлылыгын һәм ныклылыгын тәэмин итү буенча җаваплылык өсти, Кодекс мондый органнарга РФ субъектларының махсуслашкан башкарма органнарын һәм (объектларның аерым категорияләре буенча) экологик, технологик һәм атом күзәтчелеге буенча Федераль хезмәтне (Ростехнадзор) һәм аның территориаль идарәләрен кертә. Шул ук вакытта аеруча куркыныч, техник яктан катлаулы һәм уникаль объектлар, мисал өчен, биеклеге 100 метрдан артып китүче корылмалар, атом энергиясе өчен кулланылучы объектлар, авиация инфраструктурасы һәм тимер юл транспорты инфраструктурасы объектлары, метрополитеннар һәм башка шундый объектлар да Ростехнадзор карамагына кертелә.


РФ Шәһәр төзелеше кодексын кабул итү артыннан Дәүләт төзелешен күзәтү системасы эшчәнлегенең норматив-хокукый нигезен булдыру өстендә зур эш башкарыла: Россия Федерациясе Хөкүмәтенең 2006 елның 1 февралендәге “Россия Федерациясендә дәүләт төзелешен күзәтү турында”гы 54 номерлы Карары белән дәүләт төзелешен күзәтүне тормышка ашыруның тәртибе билгеләнә, дәүләт төзелешен күзәтүне алып баруның кайбер административ процедураларын җентекләүче Җитәкче Документлар эшләнә.


Бу юнәлештәге эш төбәкара дәрәҗәдә дә башкарыла. Мисал өчен, 2006 елның 28 ноябрендә Татарстан Республикасы Президентының “Татарстан Республикасында Дәүләт төзелешен күзәтү Инспекциясе турында”гы УП-505 номерлы Указы чыга, аның буенча Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгының Дәүләт архитектура-төзелеш күзәтчелеге Инспекциясе РФ Шәһәр төзелеше кодексы белән каралган Татарстан Республикасының мөстәкыйль башкарма хакимиятенә – Татарстан Республикасының Дәүләт төзелешен күзәтү инспекциясенә үзгәртеп корыла. Әлеге Указны тормышка ашыру ниятеннән, ТР Министрлар Кабинетының 2007 елның 12 ноябрендәге “Татарстан Республикасында Дәүләт төзелешен күзәтү инспекциясе мәсьәләләре” исемле 622 номерлы Карары белән Инспекция турында Нигезләмә эшләп чыгарыла. Шул вакыттан алып Инспекция үз эшчәнлеген яңа статуста башкара. Нигездә, бары тик төзелгән, үзгәртеп корылган, төзекләндерелгән капиталь төзелеш объектларының техник регламентларга (нормаларга һәм кагыйдәләргә) һәм проект документларына туры килүе турында Инспекция тарафыннан бирелүче бәяләмә булганда гына, җирле үзидарә органнары РФ Шәһәр төзелеше кодексы критерияләре буенча Инспекция күзәтүендә булган объектларга файдалануга тапшырылу турында рөхсәт бирә ала.


2007 елда Дәүләт төзелешен күзәтү системасын торгызу эшләре дәвам итә. Шулай итеп, 2006 елның 18 декабрендәге “РФ Шәһәр төзелеше кодексына һәм РФнең аерым закон актларына үзгәрешләр кертү турында”гы 232-ФЗ номерлы Федераль закон нигезендә, 2007 елның 1 гыйнварыннан Дәүләт төзелешен күзәтүгә дәүләтнең төзелеш барышында тормышка ашырылучы башка күзәтү һәм контрольдә тоту төрләре дә кертелә: Янгын күзәтчелеге, Санитар-эпидемиология күзәтчелеге, Экологик контроль, хезмәт һәм техник иминлек таләпләрен үтәү буенча контроль. Моннан тыш, әлеге закон, федераль әһәмияттәге автомобиль юлларыннан кала, автоюллар төзелешен, III һәм IV класслы гидротехник корылмалар, шулай ук егәрлеге 330 киловольтка кадәр булган электр челтәрләре хуҗалыгы объектларын да күзәтелергә тиешле объектлар рәтенә кертә.


Болар белән беррәттән, алдарак әйтелгәнчә, Шәһәр төзелеше кодексы нигезендә Татарстан Республикасы территориясендә дәүләт төзелешен күзәтүне ике вәкаләтле дәүләт органы башкара: Ростехнадзор Идарәсе (Россия Федерациясе Шәһәр төзелеше Кодексының 6 статьясындагы 5.1 пунктында күрсәтелгән объектларны күзәтә) һәм аеруча куркыныч, техник яктан катлаулы һәм уникаль объектлар булып исәпләнмәгән, сәламәтлек саклау, мәгариф, мәдәният, ял итү, спорт һәм социаль һәм коммуналь-көндәлек әһәмияттәге башка объектларны, транспорт инфраструктурасы, сәүдә, җәмәгать туклануы, эш, административ, финанс, дини әһәмияттәге объектларны, торак фонд объектларын (шәхси торак төзелеше объектларыннан гайре) күзәтүне башкаручы Татарстан Республикасының Дәүләт төзелешен күзәтү инспекциясе.


2008 – 2010 еллар этабы


2008 елның 1 гыйнварыннан “РФнең аерым закон актларына үзгәрешләр кертү турында”гы 324-ФЗ номерлы Федераль закон нигезендә күзәтелергә тиешле объектларга куркыныч сәнәгать объектлары да кертелә: егәрлеге 150 мегаваттка кадәр булган җылылык электростанцияләре; 1,2 мегапаскальгә кадәрге басым астында башкарылганны исәпкә алып, табигый газ яисә, 1,6 мегапаскаль басым астында башкарылганны исәпкә алып, сыекландырылган углеводородлы табигый газ кулланылучы, сакланучы, транспортланучы газ бүлү системалары; 0,07 мегапаскальдән дә артыграк басым астында эшләүче яисә суны кайнарлатканда Цельсиянең 115 градусыннан да югарырак температурада эшләүче җайланмалар кулланылучы объектлар.


Әмма Инспекция әлеге үзгәрешләргә оператив рәвештә адаптацияләнә: яңа вәкаләтләрне тормышка ашыруның механизмнары эшләнә, махсус бүлекчәләр барлыкка килә, матди-техник база һәрдаим киңәя, мисал өчен, юл төзелеше сыйфатын күзәтү өчен махсус күчмә лаборатория булдырыла.


Ниһаять, 2007 елның 27 декабрендәге “Күпфатирлы йортларны һәм (яки) башка төр күчемсез милек объектларын өлешләп төзү өлкәсендә Татарстан Республикасы муниципаль районнарының һәм шәһәр округларының җирле үзидарә органнарына дәүләт контролен һәм күзәтчелеген тормышка ашыруны йөкләү турында”гы 66-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы нигезендә, күпфатирлы йортларны өлешләп төзү өлкәсендә җирле үзидарәләргә йөкләнгән контрольлек итүне тормышка ашыруны контрольдә тоту буенча функцияләр дә Инспекциягә тапшырыла. Әлеге функцияне башкару өчен шулай ук Инспекциядә махсус бүлекчә булдырыла.


2009 елның ноябрендә “Энергияне саклау һәм энергиянәтиҗәлелекне арттыру һәм РФнең аерым закон актларына үзгәрешләр кертү турында”гы 261-ФЗ номерлы Федераль закон кабул ителде, аның нигезендә  дәүләт төзелешен күзәтү предметына капиталь төзелеш объектларының энергиянәтиҗәлелек таләпләренә туры килүен тикшерү дә кертелә. Әлеге таләпләр проект документлары “Энергияне саклау турында”гы закон үз көченә кергәннән соң, ягъни 2009 елның 27 ноябреннән рәсмиләштерелгән объектларга кагыла. Моннан тыш,  Инспекция проект документлары 2009 елның 27 ноябреннән соң рәсмиләштерелеп төзелгән күпфатирлы торак йортлардагы энергиянәтиҗәлелекнең классын ачыкларга бурычлы.  Инспекция бу бурычны башкарып чыгу өчен дә әзер – энергиянәтиҗәлелекне ачыклау өчен тәҗрибәләр үткәрү буенча махсус җайланма – тепловизорлар сатып алынган. Белгечләрне өйрәтү оештырылган.


Дәүләт төзелешен күзәтүне тормышка ашыру, юридик затларны, шәхси эшмәкәрләрне тикшерүне оештыру һәм аны үткәрү белән бәйле мөнәсәбәтләргә карата 2008 елның 26 декабрендәге “Дәүләт контролен (күзәтчелеген) һәм муниципаль контрольне тормышка ашырганда юридик затларның һәм шәхси эшмәкәрләрнең хокукларын яклау турында”гы 294-ФЗ номерлы Федераль закон кагыйдәләре кулланыла,  әлеге закон үз чиратында дәүләт төзелешен күзәтү органнарының объектларга, шул исәптән, РФ Шәһәр төзелеше кодексы нигезендә, дәүләт төзелешен күзәтү карамагында булмаган объектларга үтеп керүен чикли һәм Инспекция тарафыннан планнан тыш оештырылган тикшерүләргә прокуратура органнары белән өстәмә килешүләр таләп итә.


2011-2013 еллар этабы


Россия Федерациясенең Шәһәр төзелеше кодексына үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертелә:


Ниһаять, дәүләт төзелешен күзәтү өлкәсендә соңгы яңалык – аның өлкәсен тарайту. Моңа кадәр күзәтү эшләре капиталь төзелеш объектларының төзелеше барышында гына түгел, ә үзгәртеп кору һәм капиталь төзекләндерү чорында да алып барылды. 2011 елның 18 июлендә 243-ФЗ номерлы Федераль закон белән кертелгән үзгәрешләр нигезендә, капиталь ремонт дәүләт төзелешен күзәтү өлкәсеннән төшеп калды, шулай итеп, хәзерге вакытта дәүләт төзелешен күзәтү эшчәнлеге капиталь төзелеш объектлары төзелеше һәм үзгәртеп корылышы барышында гына тормышка ашырыла.


Үзенә йөкләнгән вәкаләтләрне үтәгәндә Инспекция республиканың төзелеш комплексын үстерүгә үзеннән өлеш кертә: эшчәнлек күрсәткечләренә ясалган анализ күрсәткәнчә, ачыкланучы җитешсезлекләр кими, төзелешнең сыйфаты яхшыра.


Шуңа да карамастан, эчке сәнәгать котроленең сүлпән булуы, төзелеш технологияләрен һәрдаим камилләштерү, төзелүче биналарның техник катлаулылыгын арттыру дәүләт төзелешен күзәтү органнарына йөкне арттыра. Мондый шартларда, әйтик бер яктан төзелешнең сыйфат дәрәҗәсен киметмичә, иминлек һәм ныклык таләпләренә җавап бирмәгән объектларны кулланылышка кертмичә, ә икенче яктан төзелеш секторындагы нәтиҗәлелек күрсәткечләренең кимүенә юл куймыйча, җитешсезлекләрне бетерүгә тотылган финанс һәм вакытлыча чыгымнар аркасында дәүләт төзелешен контрольдә тоту процессын тормышка ашырганда, Инспекция тарафыннан өстәмә чаралар үткәрелергә тиешлеге көн кебек ачык.


Иң беренче чиратта беренче мәлдә ачыкланырга мөмкин булган җитешсезлекләрне  ачыклауда инструментлар ярдәмендә үлчәм алу эшләрен ысул буларак куллану турында сүз бара. Игътибарыгызны юнәлтәм: әйтеп узган җитешсезлекләр нәкъ менә конструкцияләрнең параметрларына карата нормативларда һәм проектта каралганнардан читкә тайпылуга бәйле – мондый җитешсезлекләрне нәтиҗәле ачыклау өчен тиешле җайланмалардан файдаланып, үлчәм алу эшләрен үткәрү кирәк тә инде.


“Биналарның һәм корылмаларның тотып торучы төзелеш конструкцияләрен тикшерү кагыйдәләре” СП-13-102-2003 Проектлау һәм төзү буенча кагыйдәләр җыентыгы белән каралган инструменталь үлчәм алу эшләре төзелештә катнашучыларга җитешсезлекләрне бетерүдә финанс һәм вакытлыча чыгымнарны киметү мөмкинлеген бирәчәк, чөнки беренчел мәлдә ачыкланган җитешсезлекләрне бетерүе җиңелрәк.


Инспекциянең вәкаләтле затлары тарафыннан үткәрелгән тикшерүләр барышында ачыкланган техник регламентлардагы (нормалар һәм кагыйдәләр), башка норматив-хокукый актлардагы һәм проект документларындагы җитешсезлекләргә һәм инструменталь үлчәм алу күрсәткечләренең нәтиҗәләләренә карап, өстәмә экспертизалар, тикшеренүләр, лаборатор һәм башка төр тәҗрибәләр билгеләнергә мөмкин, мондый экспертизалар Инспекциянең үз көче белән дә, кирәк булганда, махсус эксперт оешмаларын җәлеп итү юлы белән дә башкарылырга мөмкин.


Нәкъ менә дәүләт төзелешен күзәтү системасын көчәйтү өчен ТР Министрлар Кабинетының “Татарстан Республикасында дәүләт төзелешен күзәтү мәсьәләләре” исемле 622 номерлы  Карарына үзгәрешләр кертелде, әлеге Карар Инспекциягә өстәмә чаралар үткәрүне йөкли, шул ук вакытта аларны үткәрүгә тотылган чыгымнарны Заказ бирүче (Төзүче) хисабыннан каплатуны күздә тота.


Экспертизаларны, тикшерүләрне, лаборатор һәм башка төр тәҗрибәләрне оештыру һәм үткәрү тәртибен билгеләүче Күрсәтмә эшләнгән.


Ниһаять, Татарстан Республикасының 2011 елның 13 августындагы “Татарстан Республикасы дәүләт хакимиятенең башкарма органнары тарафыннан күрсәтелүче дәүләт хезмәтләре өчен кирәкле һәм мәҗбүри булган һәм дәүләт хезмәтләрен күрсәтүдә катнашучы оешмалар тарафыннан бирелүче хезмәтләр Исемлеген раслау турында”гы 675 номерлы Карары белән, Инспекциянең экспертизалар, тикшеренүләр, лаборатор һәм башка төр тәҗрибәләр үткәрү буенча хезмәте бу Исемлеккә кертелгән.  2011 елның 28 ноябрьдәге 337-ФЗ номерлы Федераль закон белән әлеге кодексның 49 статьясының 1 бүлеге 2012 елның 1 апрелендә үз көченә кергән яңа редакциядә бәян ителгән.


Б. 1. Әлеге статьяның 2.3 һәм 3.1 бүлекләрендә каралган очраклардан тыш, капиталь төзелешнең проект документлары һәм мондый документларны әзерләү өчен башкарылган инженерлык эзләнүләренең нәтиҗәләре экспертизага тиешле. Проект документларының экспертизасы һәм (яки) инженерлык тикшеренүләре нәтиҗәләренең экспертизасы дәүләт экспертизасы яисә дәүләти булмаган экспертиза формасында үткәрелә. Әлеге статья нигезендә, капиталь төзелеш объектларының проект документларына һәм мондый проект документларын әзерләү өчен башкарылган инженерлык эзләнүләре нәтиҗәләренә карата дәүләт экспертизасын үткәрү каралган очраклардан тыш, төзүче яки техник яктан заказ бирүче проект документларын һәм инженерлык эзләнүләре нәтиҗәләрен, үзе сайлап, дәүләт экспертизасына яисә дәүләти булмаган экспертизага юллый.


2011 елның 28 ноябрендәге 337-ФЗ номерлы Федераль закон белән әлеге Кодексның 49 статьясы 2012 елның 1 апрелендә үз көченә кергән 4.3 бүлеге белән тулыландырылган.


Б. 4.3. РФ Шәһәр төзелеше Кодексының 50 статьясы белән билгеләнгән таләпләргә ярашлы рәвештә, проект документларына дәүләти булмаган экспертиза һәм (яисә) инженерлык эзләнүләре нәтиҗәләренә дәүләти булмаган экспертиза, юридик затлар тарафыннан үткәрелә. 2011 елның 28 ноябрендәге 337-ФЗ номерлы Федераль закон белән Россия Федерациясенең Шәһәр төзелеше кодексына (алга таба - Кодекс) 2012 елның 1 апрелендә үз көченә кергән статьяларына үзгәрешләр кертелгән:


49 статья 3.4 бүлеге белән тулыландырылган, аның нигезендә үзгәртеп корылышы Россия Федерациясе бюджет системасының бюджетлары хисабына финансланучы төзелеш объектларының проект документлары, капиталь төзекләндерелеше Россия Федерациясе бюджет системасының бюджетлары хисабына финансланучы автомобиль юллары, төбәкара һәм җирле әһәмияттәге мәдәни мирас объектлары (төбәкара һәм җирле әһәмияттәге мәдәни мирас объектын саклау буенча башкарылган эшләр барышында әлеге объектның конструктив һәм ныклылык һәм куркынычсызлык буенча башка бәяләмәләре турында сүз барган очракта) һәм мондый проект документларын әзерләү өчен башкарылган инженерлек эзләнүләре нәтиҗәләре дәүләт экспертизасына тиешле.


Әлеге статья нигезендә, әгәр дә төзелешкә, үзгәртеп коруга карата төзелешкә рөхсәт алу кирәкмәсә, һәм шулай ук мондый экспертиза дәүләт экспертизасы яисә дәүләти булмаган экспертиза тарафыннан уңай бәяләмә алган капиталь төзелеш объектларының проект документларына карата һәм кабат үткәрелгәндә (алга таба – типлаштырылган проект документлары), яисә капиталь төзелеш объектларының конструктив һәм ныклылык һәм куркынычсызлык буенча башка бәяләмәләренә кагылмаучы мондый проект документларын башка төргә әйләндерү  очрагында проект документацияләренә экспертиза үткәрелми. Гомуми кулланудагы автомобиль юлларын капиталь ремонтлау өчен әзерләнгән проект документларыннан тыш, капиталь төзелеш объектларын капиталь төзекләндерү өчен әзерләнгән проект документлары бүлекләренә карата проект документлары экспертизасы үткәрелми.


Кодексның 51 статьясының 7 бүлеге нигезендә, төзелешкә рөхсәт бирүгә документларның берсе – әлеге Кодексның 49 статьясының 3.4 бүлегендә каралган очракларда проект документларына дәүләт экспертизасының уңай бәяләмәсе.


Әлеге Кодексның 54 статьясының 1 б. 1 п. үзгәрешләр кертелгән, алар нигезендә Инспекция дәүләт төзелешен күзәтүне түбәндәге очракларда башкара:


1) әлеге Кодексның 49 статьясы нигезендә проект документлары экспертизага тиешле булган яисә типлаштырылган проект документлары яки аның  башка төргә әйләндерелгән төре булган капиталь төзелеш объектлары төзелгәндә;


2) әлеге Кодексның 49 статьясы нигезендә капиталь төзелеш объектларын үзгәртеп коруга карата проект документлары экспертизага тиешле булган капиталь төзелеш объектларын үзгәртеп корганда.


Шулай итеп, әлеге Кодексның 49 статьясының 3.4 бүлегендә каралган объектлар төбәкара дәүләт төзелешен күзәтүгә тиешле.


Инспекциянең республика өчен алда санап үтеләчәк социаль-әһәмиятле проектлар кебек зур эшләрне тормышка ашыруга керткән һәм бу эшне дәвам иттерүдәге саллы өлешен аерым исәпкә алырга кирәк:


- 2013 елдагы Бөтендөнья Җәйге Универсиадага әзерлек кысаларында объектлар төзелеше;


- “Түбән Кама шәһәрендә “Нефть эшкәртү һәм нефть химиясе заводлары”;


- Социаль ипотека;


- “Бөек Ватан сугышы ветераннарын торак белән тәэмин итү;


- “Гражданнарны авария хәлендәге торак фондтан күчерү;


- “Мәдәният һәм күпфункцияле үзәкләр төзелеше”;


- “2012 елга Татарстан Республикасының гомумбелем мәктәпләрен капиталь төзекләндерү;


- “Татарстан Республикасы халыкларының мәдәни мирас объектларын саклап калу”;


- “Юл төзелеше объектлары”;


- “Тигез хокуклы финансланудагы юл объектлары”;


- “БӘЛӘКӘЧ” республика программасы буенча мәктәпкәчә балалар учреждениеләре төзелеше”;


- “Фельдшер-акушерлык пукнтларының төзелеше һәм капиталь төзекләндерелеше”;


- “Сәламәтлек саклау объектларының модернизациясе”.


Соңгы яңарту: 2 февраль 2018, 8:55

Copyright © 2003 — 2018
Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты
Яндекс цитирования